فیزیوتراپی کف لگن چیست؟
فیزیوتراپی کف لگن یکی از شاخههای تخصصی فیزیوتراپی است که به ارزیابی و توانبخشی مشکلات مرتبط با عضلات کف لگن و عملکرد آنها میپردازد. این مشکلات میتوانند با علائمی مانند بیاختیاری ادرار، فوریت یا تکرر ادرار، یبوست و اختلال دفع، احساس فشار یا سنگینی لگن، درد لگن، درد هنگام رابطه جنسی و برخی مشکلات پس از بارداری و زایمان همراه باشند.
برخلاف تصور رایج، فیزیوتراپی کف لگن فقط به انجام تمرین کگل محدود نمیشود. در یک فرد ممکن است مشکل اصلی ضعف عضلات باشد، در فرد دیگر عضلات بیش از حد پرتنش باشند و در فرد دیگری اختلال در هماهنگی انقباض و شل شدن عضلات وجود داشته باشد.
به همین دلیل، اولین مرحله درمان باید ارزیابی نوع اختلال باشد و سپس برنامه فیزیوتراپی متناسب با شرایط فرد طراحی شود.
کف لگن چیست؟
کف لگن مجموعهای از عضلات و بافتهای حمایتی است که در قسمت پایین لگن قرار گرفتهاند.
این عضلات در چند عملکرد مهم بدن نقش دارند، از جمله:
- حمایت از اندامهای داخل لگن
- کمک به کنترل ادرار
- کمک به کنترل مدفوع و گاز
- مشارکت در عملکرد جنسی
- کمک به فرآیند دفع
- هماهنگی با عضلات شکم و دیافراگم هنگام تنفس و فعالیت
برای عملکرد طبیعی، عضلات کف لگن فقط به قدرت نیاز ندارند. این عضلات باید بتوانند منقبض شوند، انقباض را حفظ کنند، در زمان مناسب شل شوند و با سایر عضلات بدن هماهنگی داشته باشند.
به همین دلیل ممکن است فرد عضلات نسبتاً قدرتمندی داشته باشد اما همچنان در کنترل یا هماهنگی کف لگن دچار مشکل باشد.
فیزیوتراپی کف لگن چیست؟
فیزیوتراپی کف لگن یا Pelvic Floor Physiotherapy روشی برای ارزیابی و توانبخشی اختلالات عملکردی کف لگن است.
هدف فیزیوتراپیست این است که مشخص کند عضلات کف لگن چگونه کار میکنند و آیا مشکلی در مواردی مانند:
- قدرت
- استقامت
- کنترل
- هماهنگی
- شل شدن عضلات
- افزایش تنش
وجود دارد.
بر اساس نتیجه ارزیابی، درمان میتواند شامل تمرینات تقویتی، تمرینات کاهش تنش، بازآموزی هماهنگی عضلات، آموزش تنفس و فشار، اصلاح الگوهای دفع، آموزش مرتبط با مثانه یا سایر روشهای متناسب با شرایط بیمار باشد.
راهنمای NICE نیز برای اختلالات مختلف کف لگن بر انتخاب درمان بر اساس علائم و نوع مشکل تأکید دارد، نه استفاده از یک برنامه ثابت برای همه بیماران.
چه افرادی ممکن است به فیزیوتراپی کف لگن نیاز داشته باشند؟
فیزیوتراپی کف لگن میتواند در شرایط مختلفی مطرح شود. وجود هر یک از این مشکلات الزاماً به معنی نیاز قطعی به فیزیوتراپی نیست، اما ممکن است ارزیابی تخصصی را توجیه کند.
بیاختیاری یا نشت ادرار
یکی از شناختهشدهترین کاربردهای توانبخشی کف لگن مربوط به برخی انواع بیاختیاری ادرار است.
برای مثال فرد ممکن است هنگام:
- عطسه
- سرفه
- خندیدن
- دویدن
- پریدن
- ورزش
- بلند کردن اجسام
دچار نشت ادرار شود.
این نوع نشت میتواند با بیاختیاری ادراری استرسی ارتباط داشته باشد.
تمرین صحیح عضلات کف لگن در برخی بیماران میتواند بخشی از درمان محافظهکارانه باشد، اما نوع بیاختیاری باید مشخص شود؛ زیرا تمام مشکلات کنترل ادرار علت یا درمان یکسانی ندارند.
فوریت و تکرر ادرار
برخی افراد احساس میکنند دفعات زیادی نیاز به ادرار دارند یا ناگهان چنان احساس شدیدی برای دفع ایجاد میشود که باید سریع به سرویس بهداشتی برسند.
ممکن است فرد بهتدریج فعالیتهای روزانه خود را بر اساس دسترسی به سرویس بهداشتی تنظیم کند.
فوریت و تکرر ادرار دلایل مختلفی دارند و تمام موارد ناشی از کف لگن نیستند. در صورت وجود شرایط مناسب، آموزش مرتبط با عملکرد مثانه و برخی مداخلات توانبخشی میتوانند بخشی از برنامه درمان باشند.
مشکلات بعد از بارداری و زایمان
بارداری و زایمان میتوانند بر عملکرد کف لگن تأثیر بگذارند.
بعضی افراد پس از زایمان با علائمی مانند:
- نشت ادرار
- احساس فشار یا سنگینی
- مشکلات دفع
- درد
- ناراحتی هنگام رابطه جنسی
- بروز علائم هنگام بازگشت به ورزش
مواجه میشوند.
در چنین شرایطی باید مشخص شود آیا عضلات به تقویت نیاز دارند یا مشکل دیگری مانند افزایش تنش، کاهش کنترل یا اختلال هماهنگی وجود دارد.
برنامه فیزیوتراپی بعد از زایمان میتواند متناسب با یافتههای ارزیابی و اهداف فرد طراحی شود.
افتادگی اندامهای لگنی
Pelvic Organ Prolapse یا افتادگی اندامهای لگنی میتواند با علائمی مانند احساس سنگینی، فشار یا وجود برجستگی در واژن همراه باشد.
در برخی افراد، تمرینات کف لگن میتوانند به بهبود علائم و عملکرد کمک کنند.
با این حال، فیزیوتراپی جایگزین تمام روشهای درمانی پرولاپس نیست و شدت علائم و شرایط فرد در تصمیمگیری اهمیت دارد.
درد لگن
درد لگن میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و نباید هر نوع درد را مستقیماً به کف لگن نسبت داد.
با این حال، در برخی افراد افزایش تنش یا اختلال عملکرد عضلات کف لگن میتواند یکی از عوامل مرتبط باشد.
در این بیماران، درمان الزاماً به معنی قویتر کردن عضلات نیست.
درد هنگام رابطه جنسی
درد هنگام رابطه جنسی نیز میتواند علل مختلفی داشته باشد.
در برخی افراد افزایش تنش یا اختلال عملکرد عضلات کف لگن یکی از عوامل مؤثر است و فیزیوتراپی میتواند پس از تشخیص مناسب بخشی از برنامه درمان باشد.
اما اگر علت درد خارج از سیستم عضلانیاسکلتی باشد، بررسی و درمان پزشکی مناسب نیز ضرورت دارد.
یبوست و اختلال دفع
عضلات کف لگن در فرآیند دفع مدفوع نیز نقش دارند.
در برخی افراد، مشکل دفع ناشی از این است که عضلات هنگام تلاش برای خروج مدفوع به شکل مناسبی شل یا هماهنگ نمیشوند.
این افراد ممکن است:
- زیاد زور بزنند.
- احساس تخلیه ناقص داشته باشند.
- احساس انسداد داشته باشند.
- زمان زیادی برای دفع صرف کنند.
اگر اختلال عملکرد کف لگن در این مشکل نقش داشته باشد، بازآموزی عضلات و روشهایی مانند Biofeedback میتوانند در بیماران مناسب مطرح شوند.
آیا فیزیوتراپی کف لگن فقط برای زنان است؟
خیر.
مردان نیز عضلات کف لگن دارند و میتوانند دچار اختلال عملکرد این عضلات شوند.
برای مثال برخی مردان ممکن است پس از جراحیهای پروستات با مشکلات کنترل ادرار مواجه شوند یا دردهای مرتبط با کف لگن و پرینه داشته باشند.
نوع برنامه درمان در مردان نیز مانند زنان باید بر اساس علت و وضعیت عملکرد عضلات انتخاب شود.
آیا فیزیوتراپی کف لگن همان کگل است؟
خیر.
کگل فقط یکی از انواع تمرینات عضلات کف لگن است.
کگل بیشتر بر انقباض ارادی عضلات تمرکز دارد و در بعضی افرادی که نیاز به افزایش قدرت یا کنترل دارند میتواند مفید باشد.
اما فیزیوتراپی کف لگن میتواند بسیار گستردهتر باشد و شامل:
- آموزش انقباض صحیح
- آموزش شل کردن عضلات
- تمرینات قدرتی و استقامتی
- تمرینات هماهنگی
- تمرینات تنفسی
- اصلاح نحوه مدیریت فشار
- آموزش عملکرد مثانه
- بازآموزی دفع
- Biofeedback
- تمرینات عملکردی
- در صورت نیاز برخی تکنیکهای دستی
باشد.
چرا کگل برای همه مناسب نیست؟
یکی از اشتباهات رایج این است که هر مشکل کف لگن به ضعف عضلات نسبت داده شود.
در حالی که برخی بیماران عضلات بیش از حد پرتنش دارند.
اگر فردی که مشکل اصلی او ناتوانی در شل کردن عضلات است مرتب تمرینات انقباضی انجام دهد، برنامه او لزوماً متناسب با نیاز واقعی بدن نخواهد بود.
از طرف دیگر بسیاری از افراد کگل را اشتباه انجام میدهند.
بنابراین مسئله فقط «چند بار کگل انجام دهیم» نیست؛ اول باید بدانیم کگل اصلاً برای این فرد مناسب است یا خیر.
جلسه اول فیزیوتراپی کف لگن چگونه است؟
یکی از نگرانیهای رایج پیش از مراجعه این است که بیمار نمیداند در اولین جلسه چه اتفاقی میافتد.
جلسه معمولاً با شرح حال دقیق شروع میشود.
ممکن است درباره مواردی مانند:
- نوع علائم
- زمان شروع علائم
- فعالیتهایی که مشکل را بیشتر میکنند
- وضعیت ادرار
- وضعیت دفع
- وجود درد
- بارداری و زایمان
- جراحیهای قبلی
- وضعیت ورزش و فعالیت
- بیماریهای زمینهای
- اهداف فرد از درمان
سؤال شود.
این اطلاعات کمک میکنند مشخص شود چه بخشهایی باید در ارزیابی مورد توجه بیشتری قرار بگیرند.
در ارزیابی فیزیوتراپی کف لگن چه چیزهایی بررسی میشود؟
نوع ارزیابی به مشکل بیمار بستگی دارد.
در برخی افراد ممکن است وضعیت:
- تنفس
- حرکت لگن
- عضلات شکم
- کنترل تنه
- قدرت و عملکرد اندامهای اطراف
- الگوی حرکتی
بررسی شود.
همچنین در صورت مرتبط بودن با علائم، عملکرد کف لگن از نظر قدرت، شل شدن، هماهنگی و تنش عضلات مورد ارزیابی قرار میگیرد.
پس از ارزیابی، برنامه درمان اختصاصی متناسب با نیاز بیمار طراحی میشود.
آیا در فیزیوتراپی کف لگن معاینه داخلی انجام میشود؟
در برخی شرایط ممکن است ارزیابی داخلی عضلات کف لگن بتواند اطلاعات مفیدی درباره قدرت، تنش، حساسیت و هماهنگی عضلات فراهم کند.
اما این نوع ارزیابی برای همه افراد و همه جلسات الزامی نیست.
نوع معاینه باید متناسب با نیاز بالینی بیمار انتخاب شود و پیش از انجام هر بخش از ارزیابی، روند و هدف آن برای بیمار توضیح داده شود.
انجام هر نوع ارزیابی باید با رضایت فرد انجام شود.
آیا فیزیوتراپی کف لگن دردناک است؟
هدف فیزیوتراپی ایجاد درد قابلتوجه نیست.
در فردی که از قبل درد یا حساسیت دارد ممکن است برخی بخشهای ارزیابی یا درمان ناراحتکننده باشند، اما شدت درمان باید متناسب با وضعیت فرد تنظیم شود.
درمان نباید بر این تفکر استوار باشد که «هرچه درد بیشتر باشد، اثر درمان بیشتر است».
بهخصوص در مشکلات درد مزمن یا افزایش تنش کف لگن، کنترل حساسیت و ایجاد احساس امنیت هنگام حرکت بخش مهمی از روند توانبخشی است.
درمان فیزیوتراپی کف لگن شامل چه روشهایی میشود؟
برنامه درمان کاملاً به نوع اختلال وابسته است.
تمرینات تقویتی کف لگن
اگر ارزیابی نشان دهد کاهش قدرت یا استقامت بخشی از مشکل است، تمرینات تقویتی میتوانند در برنامه قرار گیرند.
تمرین باید بر اساس توان فرد طراحی شود و بهتدریج پیشرفت کند.
هدف صرفاً افزایش تعداد تکرارها نیست؛ کیفیت انقباض و توانایی شل شدن بعد از آن نیز اهمیت دارد.
تمرینات کاهش تنش و شل کردن عضلات
اگر کف لگن بیش از حد پرتنش باشد، ممکن است برنامه بر کاهش تنش و یادگیری شل کردن مناسب عضلات تمرکز داشته باشد.
در این بیماران ممکن است نوع تمرین با برنامه فردی که عضلات ضعیف دارد کاملاً متفاوت باشد.
تمرینات تنفسی
دیافراگم، شکم و کف لگن هنگام تنفس و فعالیت با یکدیگر تعامل دارند.
بنابراین در برخی افراد تمرینات تنفسی برای بهبود هماهنگی و کنترل فشار استفاده میشوند.
بیوفیدبک
در Biofeedback از ابزارهایی برای کمک به بیمار در مشاهده یا درک بهتر عملکرد عضلات استفاده میشود.
این روش میتواند در برخی مشکلات مربوط به کنترل عضلات یا دفع مورد استفاده قرار گیرد.
آموزش مثانه
در برخی بیماران دارای تکرر یا فوریت ادرار، آموزش درباره عادتهای مثانه و در شرایط مناسب Bladder Training میتواند بخشی از برنامه باشد.
بازآموزی دفع
در فردی که هنگام دفع در هماهنگی عضلات مشکل دارد، ممکن است روی وضعیت بدن، تنفس، شل کردن کف لگن و ایجاد فشار مناسب تمرکز شود.
تمرینات عملکردی
هدف نهایی این است که بیمار بتواند تواناییهای بهدستآمده را در زندگی واقعی استفاده کند.
برای مثال برنامه یک ورزشکار ممکن است بهتدریج به فعالیتهایی مانند دویدن، پرش یا تمرین قدرتی نزدیک شود.
فردی که مشکلش هنگام بلند کردن کودک یا انجام فعالیتهای روزانه ایجاد میشود نیز باید در شرایط عملکردی مشابه تمرین کند.
چند جلسه فیزیوتراپی کف لگن لازم است؟
تعداد جلسات برای تمام بیماران یکسان نیست.
مدت برنامه به عواملی مانند:
- نوع مشکل
- شدت علائم
- مدت زمان وجود مشکل
- وضعیت اولیه عضلات
- وجود مشکلات همراه
- اهداف درمان
- پاسخ فرد به برنامه
بستگی دارد.
برای مثال برنامه فردی با نشت خفیف هنگام ورزش ممکن است با فردی که همزمان درد مزمن و اختلال دفع دارد متفاوت باشد.
به همین دلیل وعده درمان در تعداد مشخصی جلسه پیش از ارزیابی منطقی نیست.
چه مدت طول میکشد تا نتیجه فیزیوتراپی کف لگن مشخص شود؟
تغییر عملکرد عضلات معمولاً تدریجی است.
بعضی افراد ممکن است زودتر تغییر در کنترل یا علائم را احساس کنند و برخی دیگر به زمان بیشتری نیاز داشته باشند.
میزان پایبندی به برنامه تمرینی خانگی نیز میتواند در روند درمان مؤثر باشد.
بهتر است نتیجه درمان بر اساس شاخصهای مشخص ارزیابی شود؛ مانند کاهش نشت، افزایش توانایی انجام فعالیت، کاهش درد، بهبود دفع یا بازگشت به ورزش.
آیا تمرینات کف لگن را میتوان فقط در خانه انجام داد؟
پس از مشخص شدن برنامه مناسب، بخش مهمی از تمرینها معمولاً در خانه انجام میشوند.
اما تفاوت اصلی این است که ابتدا باید مشخص شود چه تمرینی برای چه هدفی انجام میشود.
استفاده از برنامههای عمومی اینترنتی ممکن است باعث شود فرد تمرینی را انتخاب کند که متناسب با مشکل او نیست.
برای مثال دو فردی که هر دو درد لگن دارند ممکن است مشکلات عملکردی کاملاً متفاوتی داشته باشند.
چه زمانی باید برای فیزیوتراپی کف لگن مراجعه کرد؟
وجود علائم زیر میتواند دلیلی برای بررسی بیشتر باشد:
- نشت مکرر ادرار
- فوریت یا تکرر آزاردهنده ادرار
- مشکلات بعد از زایمان
- احساس فشار یا سنگینی لگن
- برخی علائم پرولاپس
- درد مداوم یا تکرارشونده لگن
- درد هنگام رابطه جنسی
- یبوست همراه با مشکل دفع
- احساس تخلیه ناقص
- مشکل در کنترل گاز یا مدفوع
- عدم اطمینان درباره نحوه صحیح انجام تمرینات کف لگن
لازم نیست حتماً علائم بسیار شدید شوند تا ارزیابی انجام شود.
چه زمانی ابتدا باید به پزشک مراجعه کرد؟
برخی علائم نباید صرفاً به کف لگن نسبت داده شوند.
در صورت وجود مواردی مانند:
- خون در ادرار یا مدفوع
- خونریزی غیرعادی
- تب
- درد شدید یا ناگهانی
- کاهش وزن غیرقابل توضیح
- مشکل جدید و شدید در تخلیه مثانه
- تغییر قابلتوجه و ناگهانی کنترل ادرار یا مدفوع
- علائم عصبی جدید
بررسی پزشکی اهمیت دارد.
آیا مشکلات کف لگن قابل درمان هستند؟
در بسیاری از اختلالات کف لگن میتوان با تشخیص صحیح و برنامه مناسب به کاهش علائم و بهبود عملکرد کمک کرد.
اما نتیجه درمان به نوع اختلال و شرایط فرد بستگی دارد و نمیتوان یک نتیجه یکسان برای همه بیماران تضمین کرد.
در بعضی افراد هدف اصلی کاهش نشت است، در فرد دیگری کاهش درد، در شخص دیگری بهبود دفع و در یک ورزشکار بازگشت به فعالیت بدون ایجاد علائم.
بنابراین موفقیت درمان باید بر اساس اهداف واقعی هر بیمار ارزیابی شود.
سوالات متداول درباره فیزیوتراپی کف لگن
فیزیوتراپی کف لگن برای چه مشکلاتی مناسب است؟
بسته به علت مشکل، ممکن است در برخی انواع بیاختیاری ادرار، مشکلات کف لگن پس از زایمان، پرولاپس، برخی دردهای لگنی و اختلالات عملکردی دفع مورد استفاده قرار گیرد.
آیا فیزیوتراپی کف لگن فقط کگل است؟
خیر. کگل فقط یکی از تمرینات احتمالی است. برنامه میتواند شامل تقویت، شل کردن عضلات، هماهنگی، Biofeedback، آموزش مثانه و دفع و تمرینات عملکردی باشد.
آیا معاینه داخلی در فیزیوتراپی کف لگن اجباری است؟
خیر. نوع ارزیابی بر اساس شرایط بیمار تعیین میشود و هر بخش از معاینه باید با توضیح و رضایت فرد انجام شود.
آیا مردان هم به فیزیوتراپی کف لگن نیاز پیدا میکنند؟
بله. مشکلات عملکرد کف لگن محدود به زنان نیستند و مردان نیز در برخی شرایط میتوانند به ارزیابی و توانبخشی این عضلات نیاز داشته باشند.
چند جلسه فیزیوتراپی کف لگن لازم است؟
عدد ثابتی وجود ندارد. نوع اختلال، شدت علائم، اهداف درمان و پاسخ فرد به برنامه در تعیین مدت درمان نقش دارند.
آیا برای فیزیوتراپی کف لگن باید حتماً بیاختیاری ادرار داشته باشیم؟
خیر. بیاختیاری تنها یکی از مشکلات مرتبط است. درد، مشکلات دفع، پرولاپس و برخی مشکلات پس از بارداری و زایمان نیز میتوانند دلایل ارزیابی باشند.
اگر کگل نتیجه نداده باشد فیزیوتراپی کف لگن میتواند کمک کند؟
ممکن است. ابتدا باید مشخص شود تمرین بهدرستی انجام شده، برای نوع اختلال مناسب بوده و مشکل اصلی واقعاً کاهش قدرت عضلات بوده است یا خیر.
فیزیوتراپی کف لگن در کلینیک فیزیوتراپی باتیس
در کلینیک فیزیوتراپی باتیس، توانبخشی مشکلات کف لگن با ارزیابی علائم و وضعیت عملکردی هر فرد آغاز میشود.
هدف این است که پیش از انتخاب تمرین مشخص شود مشکل بیمار بیشتر با:
- کاهش قدرت عضلات
- افزایش تنش
- ناتوانی در شل شدن
- کاهش استقامت
- اختلال در هماهنگی
- ترکیبی از این موارد
ارتباط دارد.
بسته به نتیجه ارزیابی، خدمات توانبخشی در باتیس میتوانند شامل آموزش صحیح عملکرد کف لگن، تمرینات اختصاصی تقویتی در افراد مناسب، تمرینات کاهش تنش، تمرینات تنفسی و هماهنگی، آموزش الگوی مناسب دفع و فعالیت و طراحی برنامه تمرینی خانگی باشند.
در افرادی که هدف آنها بازگشت به فعالیتهای روزمره یا ورزش است، برنامه میتواند بهتدریج به تمرینات عملکردی متناسب با نیازهای فرد پیشرفت کند.
همچنین اگر علائم بیمار نیازمند بررسی پزشکی یا تخصص دیگری باشند، مسیر درمان باید با توجه به همان شرایط ادامه پیدا کند؛ زیرا فیزیوتراپی جایگزین تشخیص بیماریهای پزشکی نیست.
مراجعهکنندگان میتوانند برای بررسی مشکلات مرتبط با کنترل ادرار، مشکلات کف لگن پس از زایمان، دردهای مرتبط، اختلالات عملکردی دفع و سایر مشکلاتی که احتمال درگیری کف لگن در آنها مطرح است برای ارزیابی در کلینیک فیزیوتراپی باتیس در نیاوران اقدام کنند.
جمعبندی
فیزیوتراپی کف لگن یک برنامه عمومی شامل چند حرکت کگل نیست.
کف لگن برای عملکرد طبیعی باید بتواند قدرت ایجاد کند، منقبض شود، شل شود و با تنفس و سایر عضلات بدن هماهنگ باشد.
اختلال در این عملکرد میتواند در برخی افراد با مشکلاتی مانند بیاختیاری ادرار، اختلالات بعد از زایمان، پرولاپس، درد لگن، درد هنگام رابطه جنسی و مشکلات دفع همراه شود.
در فیزیوتراپی ابتدا نوع اختلال مشخص میشود و سپس بر اساس شرایط بیمار میتوان از تمرینات تقویتی، تمرینات کاهش تنش، بازآموزی هماهنگی، تنفس، Biofeedback، آموزش مثانه و دفع و تمرینات عملکردی استفاده کرد.
در کلینیک فیزیوتراپی باتیس در نیاوران، خدمات ارزیابی و توانبخشی کف لگن با توجه به علائم، عملکرد و اهداف هر مراجعهکننده برنامهریزی میشود تا درمان به جای استفاده از یک نسخه ثابت، متناسب با نیاز واقعی فرد باشد.
منبع=> کلیک کنید.
هیچ دیدگاهی ثبت نشده